Lazy corner

Một nơi cho mình thỏa sức viết những gì mình muốn viết

  • Thu Hien Nguyen

  • Quote

    Nhạn quá trường không
    Ảnh trầm hàm thủy
    Nhạn vô lưu tích chi ý
    Thủy vô lưu ảnh chi tâm
    - Hương Hải Thiền Sư

  • Lịch

    February 2010
    M T W T F S S
    « Jan   Mar »
    1234567
    891011121314
    15161718192021
    22232425262728
  • Nhập email để đăng ký blog và nhận thông báo qua email

    Join 22 other followers

Thử nhờ “Dear Undercover Economist” giải tỏa thắc mắc giùm

Posted by thuhiennt on February 26, 2010

July 23, 2005

Dear Economist,

Tôi đang khổ sở với trò hẹn hò đây. Người ta nói rằng một trong những nguyên tắc hẹn hò là tôi ko nên chấp nhận lời mời vào tối thứ 7 trừ phi tôi được mời trễ nhất là thứ 4. Hình như ý tưởng là cho người ta thấy tôi cũng bận rộn/đắt hàng lắm. Khỏi cần phải nói là tôi đã bỏ lỡ 3 cuộc hẹn gần đây nhất vì cái nguyên tắc này. Điều này có thật sự là khôn ngoan ko?

Bridget, qua email

Dear Bridget,

Bạn biết đúng nguyên tắc rồi đó, nhưng chỉ là hiểu sai thôi. Bạn nghĩ rằng nguyên tắc này dùng để báo hiệu (signaling) rằng mình ko phải lúc nào cũng ngồi sẵn chờ. Tuy nhiên, bất cứ nhà kinh tế học về game theory nào cũng sẽ nói với bạn rằng một dấu hiệu đáng tin phải cực kỳ khó giả vờ. Nghĩa là chỉ duy nhất những cô gái thật sự bận rộn mới có khả năng từ chối những cuộc hẹn vào phút cuối. Tuy nhiên, rõ ràng là vì cô gái nào cũng có thể giả vờ là mình bận rộn hết, cũng như dấu hiệu nào bị giả dễ dàng thì ko còn được coi là dấu hiệu nữa, nên giá trị báo hiệu của sự giả vờ đó là bằng không vì không có người đàn ông nào sẽ tin nó nữa.

Vai trò thật sự của nguyên tắc này ko phải là để báo hiệu, mà để cho bạn chọn lựa (screening). Nguyên tắc “ko hẹn hò vào phút cuối” tự động loại bỏ những anh chàng nào ko biết điều, tầm nhìn ngắn, hoặc đơn giản chỉ là ko thích bạn đủ để hẹn trước với bạn. Lý thuyết đoạt giải Nobel về screening nhận ra rằng nếu ko có một cách thức cụ thể, ko thể sai như trên thì phụ nữ ko thể phân biệt được đâu là 1 chàng trai lịch lãm Mark Darcy hay là 1 chàng playboy Daniel Cleaver (*).

Cũng phải thừa nhận rằng, vì bạn loại bỏ cuộc hẹn theo kiểu này, số lần hẹn đầu tiên bạn chấp nhận sẽ giảm đi – có khi là đáng kể nữa, phụ thuộc vào số lượng chàng playboy trong quỹ đạo của bạn. Nhưng những cuộc hẹn bạn có được sẽ được bảo đảm về chất lượng: bạn sẽ bỏ được những trò tán tỉnh nhăng nhít và thay bằng những mối quan hệ ổn định và dài lâu. Đây chính là cái bạn muốn, đúng ko?

Chúc bạn lựa chọn khôn ngoan,

The Undercover Economist

(*): hai nhân vật nam chính trong quyển sách và bộ phim cùng tên nổi tiếng “Bridget Jones’ diary”.

———————————

July 17, 2004

Dear Economist,

Tôi đã hẹn hò với một vài anh chàng, và tôi dự định sẽ hẹn hò thêm một số nữa. Tuy nhiên, cuối cùng thì tôi vẫn muốn ổn định, lập gia đình và có con. Tôi nên ngưng hẹn hò lúc nào đây?

Caroline Breyer, Manchester, UK

Dear Miss Breyer,

Câu hỏi trực tiếp của bạn đòi hỏi phải áp dụng lý thuyết optimal experimentation (thử nghiệm tối ưu). Thử bắt đầu với một ví dụ đơn giản: khi bạn ghé nhà hàng quen thuộc, vào lúc nào thì bạn nên ngưng gọi thử nghiệm những món mới và chỉ gọi những món bạn yêu thích thôi?

Câu trả lời tùy thuộc vào việc bạn thích món bạn yêu thích đó như thế nào, bạn thích sự đa dạng như thế nào, và bạn tính quay lại quán đó bao nhiêu lần nữa. Nếu bạn tính quay lại nhiều lần thì việc thử nhiều món lạ nhưng ko ngon chỉ để kiếm được món ngon hơn món bạn thích cũng đáng công. Nhưng nếu nhà hàng sắp đóng cửa thì tốt nhất là cứ ăn món mình thích trong khoảng thời gian ngắn ngủi mình còn lại.

Cũng tính toán tương tự vậy với câu hỏi của bạn, nhưng phức tạp hơn vì bạn ko biết chắc tốc độ “quen” đàn ông của bạn, cũng như ngày mà bạn ko thể có con được. Nhưng giả sử rằng bạn có thể “thử” 2 tháng 1 người và quyết định rằng, dù có gì xảy ra đi nữa thì bạn cũng sẽ ổn định ở tuổi 35. Lúc bạn 18 tuổi, bạn có 102 người để thử và chỉ nên ổn định khi mà bạn gặp được người trong top 1%.

Nhưng nếu năm tháng trôi qua mà bạn vẫn chưa gặp được cỡ Brad Pitt, bạn hạ thấp ngưỡng quyết định của mình xuống. Đừng lo, bạn có thể “thử” cho đến hết những năm 20 tuổi mà chưa cần phải hạ tiêu chuẩn. Thậm chí khi bước sang 30 tuổi, bạn vẫn có thể chọn trong top 3%. Nhưng đừng có mà đợi hoài. Coi chừng có ngày bạn gặp phải nhà kinh tế học đó.

Chúc bạn thử nghiệm vui vẻ,

The Undercover Economist

————————————————-

March 31, 2007

Dear Economist,

Tôi đang tìm kiếm một nửa của mình. Anh ta có ở ngoài kia ko?

Ruth, Barcelona, Spain

Dear Ruth,

Trước tiên, ta nên tìm hiểu những yếu tố hôn nhân nào là chung với hầu hết những người chồng tương lai, và những yếu tố nào chỉ có ở “một nửa” đó của bạn.

Thứ nhất, hôn nhân tạo ra economies of scale về mặt sản xuất (theo kiểu 1 + 1 > 2 đó), cụ thể là sản xuất trẻ con. Mỗi người chồng và vợ sẽ giỏi ở những kỹ năng chuyên biệt riêng, tùy thuộc vào khả năng của họ, và vì vậy, có thể chăm sóc trẻ con một cách hiệu quả nhất. Nhưng cái economies of scale này có thể thực hiện được với hầu như bất cứ ai. Thứ hai, việc tiêu dùng cũng có economies of scale nữa .. chỉ cần 1 cái nhà, 1 cái bếp là đủ.

Vậy thì câu hỏi thật sự là .. bạn có chấp nhận người bạn sẽ lấy làm chồng đủ để hài lòng với những cái hiệu quả kia đem lại ko. Tới đây, kinh tế học ko biết nhiều để bàn, cho tới khi khám phá của hai nhà kinh tế học Michèle Belot và Marco Francesconi được công bố. Họ khảo sát dữ liệu từ một công ty speed dating và phát hiện, cũng ko ngạc nhiên lắm, rằng phụ nữ thích đàn ông cao, giàu và học cao, còn đàn ông thì thích phụ nữ gầy, có học và không hút thuốc.

Một khám phá thú vị hơn xuất hiện khi phụ nữ/đàn ông có ít đối tượng để lựa chọn. Women chọn khoảng 10% số đàn ông là đáng để tìm hiểu thêm, bất kể chất lượng của nhóm đàn ông đó. Nếu đàn ông vừa thấp vừa nghèo, phụ nữ sẽ hạ thấp tiêu chuẩn và vẫn chọn 10%. Đàn ông cũng vậy, họ loại bỏ những mơ ước hão huyền. Họ cũng chọn khoảng 25% phụ nữ bất kể chất lượng. Điều này xảy ra ngay cả khi mỗi người có thể tiếp tục đi hẹn hò tiếp nếu như họ chọn được ai họ thích.

Kết luận của tôi: ngay cả khi không có gì để mất trong việc duy trì tiêu chuẩn của mình, con người vẫn rất dễ hạ thấp tiêu chuẩn đó. Lời khuyên của tôi: làm tương tự.

Chúc bạn luôn thực tế,

The Undercover Economist

—————————————–

April 17, 2004

Dear Economist,

Tôi có một lời thỉnh cầu đơn giản. Tôi chỉ muốn được hạnh phúc (happy) thôi. Bạn giúp được ko?

Ms Jessica Granger, qua email

Dear Ms. Granger,

Không có gì phải xấu hổ về điều này, và bạn đã hỏi đúng người rồi đó. Các nhà kinh tế học đã nghiên cứu chủ để này rất kỹ rồi.

Nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Danny Kahnemen đã hỏi một số lượng lớn phụ nữ đang đi làm mô tả những gì họ đã làm và họ cảm thấy gì qua một ngày. Nếu dựa trên kinh nghiệm của họ, lựa chọn tốt nhất của bạn đơn giản là có thật nhiều sex (😛 ). Tập thể dục, món ăn ngon, cầu nguyện và gặp gỡ bạn bè cũng làm cho con người thấy vui. Di chuyển xa làm con người khổ sở. Bất cứ việc gặp gỡ ai cũng làm họ vui, trừ khi người kia là sếp của họ. Và nếu bạn have sex với sếp của bạn thì khảo sát của giáo sư Kahnemen ko giúp được gì cho bạn rồi.

Nhưng có thể bạn cần nhìn xa hơn về những lựa chọn trong cuộc sống. Giáo sư Richard Layward của trường London School of Economics đã nghiên cứu vấn đề này gần đây và nhận thấy có những điểm chung sau: tiền bạc thật ra có thể mua được một số hạnh phúc, trong khi ly hôn và thất nghiệp làm cho bạn buồn. Để dễ đánh giá tầm ảnh hưởng, mất việc làm và mất 1/3 tổng thu nhập của bạn làm bạn trầm cảm hơn 4 lần so với việc chỉ bị mất thu nhập. Ly hôn cũng tệ như vậy, ly thân nhưng chưa ly hôn thậm chí còn tệ hơn.

Lời khuyên rõ ràng như sau: thứ nhất, đừng chọn nghề nào làm ảnh hưởng xấu đến hôn nhân của bạn, thứ hai, một nghề ổn định với mức lương trung bình sẽ làm bạn hạnh phúc hơn là một công việc lương cao nhưng bấp bênh.

Cuối cùng, đừng kỳ vọng quá cao. Những người có bạn bè làm lương cao, phụ nữ có chị em lấy chồng giàu, và những người học nhiều nhưng lương thấp .. tất cả đều khổ sở. Điều này có thể giải thích được thái độ chua chát của nhiều phóng viên.

Chúc bạn luôn vui vẻ,

The Undercover Economist

————————————————–

September 29, 2007

Dear Economist,

Gia sư môn kinh tế học của tôi nói rằng tôi phải học nhiều hơn nếu tôi muốn làm bài thi tốt. Tôi cho rằng ông ta chỉ khuyên dựa trên những giả định thuần lý thuyết, chứ chưa có bằng chứng rõ ràng nào cho nhận định đó. Ai đúng đây?

M.W, Cambridge, UK

Dear M.W,

Có lẽ bạn đã đúng khi nói rằng lời khuyên của ông ta ko dựa trên một nghiên cứu dữ liệu nào – ko phải là vì ko có ai nghiên cứu, mà là vì nghiên cứu đó mới công bố gần đây thôi. Nhưng tôi lấy làm tiếc phải báo với bạn rằng phỏng đoán mơ hồ của ông ấy nay đã được xác thực bởi một thực nghiệm tự nhiên khá thú vị.

Các nhà nghiên cứu trước đó đã vật lộn với việc thiết lập mối quan hệ nhân quả giữa kết quả kỳ thi và thời gian học ôn thi. Ko có gì phải ngạc nhiên về điều này. Những sinh viên thông minh có thể học nhiều hơn chỉ bởi vì họ thích học (nên điểm cao chưa hẳn là vì họ học nhiều mà vì họ vốn thông minh sẵn). Hoặc sinh viên sắp bị đuổi ráng học để cứu điểm của mình. Vì vậy gần như là ko thể tách rời ảnh hưởng của các yếu tố ra.

Tuy nhiên, câu đố đã được giải mã bởi nhà kinh tế học Todd Stinebricker và cha ông, nhà toán học Ralph Stinebrickner. Sử dụng một bảng câu hỏi đầy chi tiết về thời gian sử dụng, họ nghiên cứu những sinh viên vừa mới ngẫu nhiên được đổi bạn cùng phòng với một thiết bị chơi game. Sinh viên đó, và bạn cùng phòng của họ ko có gì khác nhau về điểm thi ban đầu, thời gian tán gẫu hay thời gian ngủ. Nhưng những sinh viên có bạn cùng phòng có chơi game sẽ học ít hơn và chơi Final Fantansy XII nhiều hơn. Vô tình mà thời gian để học bị ảnh hưởng, và ko có quyết định quan trọng nào khác. Tuy nhiên, điểm số lại bị ảnh hưởng nhiều.

Nếu phân tích là đúng thì việc học thêm 1 tiếng mỗi ngày có ảnh hưởng rất đáng kể lên điểm thi – đủ để nâng một sinh viên bình thường lên trong top 3 người đầu. Vì vậy, trừ phi bạn chơi trò nào cực hay, dùng thời gian để học sẽ là cách bạn đầu tư thời gian thông minh hơn nhiều.

Chúc bạn luôn siêng năng,

The Undercover Economist

————————————————

Những trích đoạn trên được dịch lại từ quyển “Dear Undercover Economist” của Tim Harford, tác giả của quyển “The Undercover Economist” nổi tiếng. Quyển này là tập hợp của những mẩu đối thoại của tác giả với bạn đọc trong mục “Dear Economist” của tạp chí The Financial Times. Những câu hỏi của bạn đọc nằm trong đủ thể loại từ lãng nhách đến nghiêm túc😀 Hiền chưa đọc “The Undercover Economist”, nhưng Hiền nghĩ rằng lý luận củng tương tự, và tác giả cũng đưa ra nhiều nghiên cứu lấy từ Freakonomics, từ “The Tipping Point” .. nói chung là có vài ý mới, có vài ý đã đọc qua rồi. Sách rất dễ đọc và ngắn, lại được viết với phong cách dí dỏm và hay chơi chữ nên cũng khá thú vị.

One Response to “Thử nhờ “Dear Undercover Economist” giải tỏa thắc mắc giùm”

  1. Thien An said

    hi, Hiền có nhiều quyển sách hay quá nhỉ!! Có thời gian Hiền dịch thêm nhiều nhiều nhe!!😀

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: